b-b-king-met-histogram nieuwsbrief Fotoschool Keistad Amersfoort

Handige hulpjes – het histogram

Het histogram is een superhandig hulpje op alle moderne camera’s, maar vrijwel niemand gebruikt het. Vreemd….! We gaan op zoek naar de voordelen.

Iedere foto heeft een uniek histogram. Het is een soort vingerafdruk van de sensor in je camera. Bij de (semi)professionele fototoestellen vind je het histogram meestal door een keer extra op je ‘display’-knop te drukken. En anders zit het ergens verstopt in je menu, maar ver weg is het nooit omdat het zo’n handig hulpmiddel is.

 Verloren pixels

Het histogram is een grafiek die de verdeling tussen donker en licht op een foto laat zien. Hoe meer zwart en diepe schaduwen, hoe meer de curve aan de linker kant ligt. En als de foto lichter is, dan zie je de ‘grafieklijnen’ aan de rechterkant groeien. In het midden van het histogram ligt het beroemde 18% grijs (zie artikel over Ansel Adams).

De hoogte van de toppen in het histogram geeft een indicatie van de hoeveelheid pixels die donker of licht zijn. Er bestaat overigens geen goed of slecht histogram: het is een objectieve, grafische registratie van de foto die je hebt gemaakt. Je kunt wel aan het histogram zien of je data bent kwijtgeraakt tijdens het fotograferen.

Artistieke keuzes

Als er een flinke heuveltop strak tegen de linkerkant is aangedrukt, dan ben je waarschijnlijk alle doortekening in de schaduwen kwijt. En andersom: als de berg strak tegen de rechterkant aan ligt, dan zouden die mooie witte wolken wel eens flink overbelicht kunnen zijn. Je kunt dan besluiten om de instellingen op je camera te veranderen. Bij een bergtop aan de linkerkant ga je extra licht toevoegen (overbelichten dus, of in de M-stand: langere sluitertijd/kleiner F-getal). Bij samengeperste uitschieters aan de rechterkant doe je het omgekeerde en kies je voor minder licht op je sensor.

erik-zoomers-met-histogram Nieuwsbrief Fotoschool Keistad

Histogram van een lichte foto (Erik Zoomers van Webusers.nl)

Dynamisch bereik

Je camera heeft maar een beperkt ‘dynamisch’ bereik. Het is niet mogelijk om zowel het helderste wit als het donkerste zwart op je sensor vast te leggen (zie de pagina over het zonesysteem van Ansel Adams). Dat betekent dat je bij heel grote contrasten altijd data zult gaan verliezen. Je zult als fotograaf dan keuzes moeten gaan maken: wil je juist de donkere of de lichte delen behouden?

Als je kiest voor doortekening in de lichte delen van je foto (bijvoorbeeld de lucht), dan zul je moeten accepteren dat je fotogegevens in de schaduwpartijen kwijtraakt. Dat zijn eigenlijk artistieke afwegingen. Je maakt als fotograaf de keus waar je de accenten wilt leggen.

Histogram in softwarepakketten

Het histogram zit ook in softwarepakketten als Lightroom, Photoshop en Aperture. In die programma’s kun je meestal op de grafiek klikken en dan de curve-lijnen naar links of rechts verschuiven. De foto wordt dan respectievelijk donkerder of lichter.

De pixels die je bent kwijtgeraakt door onder- of overbelichting krijg je nooit meer terug. Als je hebt gefotografeerd in ‘RAW’ is er soms nog wel wat te redden in de donkere delen, maar verwacht geen wonderen.

Ons advies: kijk eens wat vaker naar het histogram, vooral als de lichtomstandigheden moeilijk zijn (bijvoorbeeld bij keihard zonlicht, of donkere theaterzalen). Vaak ben je nog wel in de gelegenheid om een tweede foto te maken met aangepaste instellingen.